ЗША · зразумелая сістэмаПраект Ostapenko Foundation
BE
RUРусскийUKУкраїнськаBEБеларуская

Без лішніх слоў

Схемы, якія тлумачаць сістэму

Шэсць схем са звычайным тэкстам, сувязямі і паслядоўнасцямі. Іх можна чытаць на тэлефоне, перакладаць і правяраць па артыкуле.

Узроўні ўлады адказваюць за розныя пытанні

Гэта не лесвіца кіраўнікоў. Спачатку вызначце паўнамоцтва, потым шукайце орган патрэбнага ўзроўню.

01

Федэральны ўзровень

Іміграцыя, федэральныя падаткі, Social Security, федэральныя праграмы

02

Штат

Вадзіцельскія дакументы, прафесійныя ліцэнзіі, многія правілы працы і жылля

03

Акруга

Часта sheriff, выбары, запісы аб нерухомасці і асобныя мясцовыя службы

04

Горад або муніцыпалітэт

Паркоўка, смецце, заніраванне, дазволы і гарадскія паслугі

Нумары паказваюць парадак чытання, а не падпарадкаванне. Функцыі акругі і горада залежаць ад штата і тэрыторыі.

Памер праблемы не вызначае ўзровень улады. Яго вызначае закон і прадмет пытання.
Адкрыць матэрыял: Як уладкаваныя ЗША: федэральны ўзровень, штат, акруга і горад

Маршрут да правільнага органа

Не пачынайце з назвы ведамства. Пачніце з задачы, месца і дакумента, які ў вас ёсць.

  1. 1
    Сфармулюйце задачу

    Што адбылося, дзе гэта адбылося, які дакумент або дзеянне вам патрэбныя.

  2. 2
    Вызначце ўзровень

    Іміграцыя звычайна федэральная. Вадзіцельскія дакументы належаць да штата. Паркоўка і смецце часта належаць да мясцовага ўзроўню.

  3. 3
    Адкрыйце афіцыйны каталог

    Выкарыстоўвайце USAGov, афіцыйны сайт штата або ўжо пацверджаны сайт органа.

  4. 4
    Праверце ланцужок

    Зверайце поўную назву, юрысдыкцыю, дамен, кантакт, форму і збор.

  5. 5
    Захавайце след

    Захавайце інструкцыю, пацвярджэнне, квітанцыю і звесткі пра званок.

Фінальная праверка пацвярджае крыніцу, але не гарантуе рашэнне органа.
Адкрыць матэрыял: Як знайсці патрэбны дзяржаўны орган і праверыць афіцыйны сайт

У ЗША дзейнічаюць дзве судовыя сістэмы

Федэральныя суды і суды штатаў існуюць паралельна. Справа ідзе па шляху, які вызначае юрысдыкцыя.

Федэральная сістэма

  1. 1
    U.S. District Court

    Першасны разгляд федэральнай справы, факты і доказы.

  2. 2
    U.S. Court of Appeals

    Правярае прымяненне права і істотныя памылкі. Звычайна не праводзіць новы trial.

  3. 3
    Supreme Court of the United States

    Апошні федэральны ўзровень. Суд прымае толькі невялікую частку зваротаў.

Сістэма судоў штата

  1. 1
    Trial court

    Першасны разгляд справы паводле права штата. Назва суда залежыць ад штата.

  2. 2
    Intermediate appellate court

    Прамежкавая апеляцыя існуе не ва ўсіх штатах.

  3. 3
    Court of last resort

    Апошні ўзровень штата. Часта называецца State Supreme Court, але назва адрозніваецца.

U.S. Supreme Court часам можа разгледзець канчатковае рашэнне суда штата па федэральным пытанні. Гэта не аўтаматычная наступная прыступка.

Суд штата не з'яўляецца падраздзяленнем федэральнага суда, а федэральны суд не з'яўляецца кіраўніком суда штата.
Адкрыць матэрыял: Афіцыйныя лісты, позвы і судовыя дакументы: чаму іх нельга ігнараваць

Куды тэлефанаваць: спачатку вызначце небяспеку

Ёсць непасрэдная пагроза жыццю, пажар, сур'ёзная аварыя або злачынства адбываецца зараз?

ТАК

Так, тэлефануйце 911

Спачатку назавіце дакладнае месца. Потым скажыце, што адбываецца і ці ёсць небяспека зараз. Адразу папрасіце перакладчыка, калі ён патрэбны.

НЕ

Не, выберыце мясцовы канал

Police or sheriff non-emergency

Падзея ўжо адбылася, цяперашняй пагрозы няма, але патрэбны праваахоўны орган.

311

Гарадскія неэкстраныя паслугі, толькі калі 311 працуе на вашай тэрыторыі.

988

Крызіс псіхічнага здароўя, суіцыдальны крызіс або крызіс, звязаны з ужываннем рэчываў.

211

Мясцовыя сацыяльныя і грамадскія рэсурсы. Даступнасць залежыць ад рэгіёна.

811

Маркіроўка падземных камунікацый перад землянымі работамі.

Не тэлефануйце 911, каб даведацца non-emergency нумар. Знайдзіце і захавайце мясцовыя нумары загадзя.
Адкрыць матэрыял: 911, 311 і мясцовыя службы: куды звяртацца ў розных сітуацыях

Форма адлюстроўвае адносіны, але не стварае статус

Спачатку глядзяць, як фактычна ўладкаваная праца. Потым на W-2 або 1099-NEC.

Факты, якія правяраюць

  • Хто прызначае час і месца
  • Хто кантралюе спосаб працы
  • Хто купляе інструменты
  • Ці можна працаваць з іншымі кліентамі
  • Хто нясе рызыку страт
  • Ці з'яўляецца праца пастаяннай часткай бізнесу

W-2, работнік

  • Зарплата звычайна праходзіць праз payroll
  • Працадаўца ўтрымлівае і ўлічвае прыдатныя падаткі
  • Дзейнічаюць адпаведныя працоўныя правілы
  • Ільготы залежаць ад умоў і прыдатнага закона

1099-NEC, падрадчык

  • Чалавек вядзе дзейнасць як самастойны бізнес
  • Сам улічвае даходы і дзелавыя выдаткі
  • Сам плануе падатковыя плацяжы
  • Нясе ўласныя выдаткі і прадпрымальніцкую рызыку
IRS, Department of Labor і штат могуць прымяняць розныя тэсты. Адзін пункт або назва формы не вырашае пытанне.
Адкрыць матэрыял: W-2 і 1099: работнік, падрадчык, падаткі і адказнасць

Спачатку тэрміновасць, потым месца дапамогі

Пры магчымай небяспецы не затрымлівайце дапамогу дзеля праверкі цаны або сеткі.

01

Магчымая пагроза жыццю або хуткае цяжкае пагаршэнне

911, калі патрэбна неадкладная дапамога або небяспечна дабірацца самастойна. Emergency room праводзіць экстраную ацэнку.

02

Тэрмінова, але звычайна без пагрозы жыццю

Urgent care. Калі стан дазваляе, праверце магчымасці клінікі і сетку плана.

03

Звычайная, прафілактычная або працяглая праблема

Primary care. Асноўны лекар вядзе гісторыю здароўя і пры неабходнасці накіроўвае далей.

Nurse line вашага плана можа дапамагчы выбраць наступны крок, але не павінна затрымліваць экстраную дапамогу.

Пасля выбару месца

  1. Праверыць сетку канкрэтнага плана, калі сітуацыя дазваляе
  2. Захаваць EOB і запытаць itemized bill
  3. Супаставіць паслугі, сетку і апрацоўку claim
Схема дапамагае выбраць узровень дапамогі, але не з'яўляецца пералікам дыягназаў або сімптомаў.
Адкрыць матэрыял: Медыцына ў ЗША: медыцынскае страхаванне, лекар, urgent care, emergency room і рахунак за лячэнне

Праверка ліцэнзіі да дагавора і аплаты

Правярайце не рэкламную назву, а канкрэтнага чалавека або кампанію ў правільнай юрысдыкцыі.

  1. 1
    Вызначыць рэгулятара

    Прафесія, від паслугі, штат, а часам акруга або горад.

  2. 2
    Увайсці ў афіцыйны рэестр

    Адкрыць License Lookup са старонкі дзяржаўнага органа.

  3. 3
    Зверыць асобу

    Імя, нумар, тып ліцэнзіі, месца практыкі і сувязь з кампаніяй.

  4. 4
    Прачытаць статус

    Тэрмін дзеяння, абмежаванні і публічныя дысцыплінарныя рашэнні.

  5. 5
    Супаставіць дагавор

    Хто выконвае працу, падпісвае дагавор і атрымлівае плацеж.

Стоп: нумар чужы, статус не дзейнічае або атрымальніка грошай нельга звязаць з ліцэнзіяй.

Дзейная ліцэнзія пацвярджае дазвол на дзейнасць, але не гарантуе цану, якасць або вынік.
Адкрыць матэрыял: Як праверыць ліцэнзію спецыяліста або кампаніі ў афіцыйным рэестры

Моўная дапамога залежыць ад месца і працэдуры

Спачатку назавіце мову і фармат дапамогі, потым запытайце правіла канкрэтнай арганізацыі.

Федэральны орган

Праверыць бягучую language access policy органа.

Фінансаваная праграма

Праверыць правілы праграмы і працэдуру Title VI.

Федэральная судовая справа

Від справы вызначае прымяненне Court Interpreters Act.

Суд штата

Знайсці language access plan і форму менавіта гэтага суда.

Бальніца, школа, іншы офіс

Запытаць вусны пераклад і пісьмовыя матэрыялы асобна.

Запыт: мова, дата, фармат, нумар справы або прыёму, пісьмовае пацвярджэнне.

Адзінага аўтаматычнага права на бясплатны пераклад ва ўсіх сітуацыях няма. Прыдатнае правіла вызначаецца ўстановай і відам справы.
Адкрыць матэрыял: Перакладчык і моўная дапамога: дзе прасіць і хто вырашае

Апеляцыя пачынаецца з самога рашэння

Агульная скарга не замяняе працэдуру абскарджання і звычайна не спыняе тэрмін.

  1. 1
    Рашэнне

    Дата, орган, нумар справы і прычына.

  2. 2
    Тэрмін

    Ад якой падзеі лічыцца і калі заканчваецца.

  3. 3
    Канал

    Партал, форма, пошта, факс або асабістая падача.

  4. 4
    Доказы

    Аргументы, дадаткі і поўны камплект.

  5. 5
    Пацвярджэнне

    Нумар прыёму, штамп, трэкінг або справаздача факса.

  6. 6
    Наступны этап

    Слуханне, review, рашэнне і далейшая апеляцыя.

Асобна праверыць: ці спыняе падача выкананне рашэння або захаванне выплаты.

Форма, тэрмін і наступствы падачы вызначаюцца правіламі канкрэтнага органа і праграмы.
Адкрыць матэрыял: Як абскардзіць рашэнне дзяржаўнага органа і не страціць тэрмін

Адна патрэба, розныя праграмы і органы

Федэральны ўзровень стварае рамку, штат адмініструе, мясцовы орган можа весці канкрэтную справу.

  1. 01
    Федэральны ўзровень

    Закон, фінансаванне і базавыя патрабаванні

  2. 02
    Штат

    Крытэрыі ў дапушчальных межах, партал і рашэнне

  3. 03
    Акруга або мясцовае агенцтва

    Прыём дакументаў, справа, чарга або абслугоўванне

Medicaid

Праграма штата ў федэральнай рамцы

SNAP

Заява праз агенцтва штата

TANF

Дызайн і кіраванне праграмы штата

Housing voucher

Заява праз мясцовую PHA

Адпаведнасць адной праграме не пераносіцца аўтаматычна на іншую. Правяраюцца правілы праграмы і даныя канкрэтнай гаспадаркі.
Адкрыць матэрыял: Medicaid, SNAP і іншыя праграмы дапамогі: хто ўстанаўлівае правілы

Тры сістэмы, тры розныя пытанні

Назва органа, бакі і тып дакумента паказваюць, які працэс перад вамі.

Грамадзянская справа

Бакі
Ісцец супраць адказчыка
Пытанне
Грошы, забарона або абарона права
Прадстаўнік
Няма агульнага права на прызначанага адваката

Крымінальная справа

Бакі
Дзяржава супраць абвінавачанага
Пытанне
Віна і крымінальнае пакаранне
Прадстаўнік
Дзейнічае права на абаронцу

Іміграцыйная справа

Бакі
DHS супраць respondent
Пытанне
Removability і даступная абарона
Прадстаўнік
Прадстаўнік за свой кошт
Адзін эпізод можа стварыць некалькі спраў. Вынік аднаго працэсу не абавязкова завяршае астатнія.
Адкрыць матэрыял: Грамадзянская, крымінальная і іміграцыйная справа: тры розныя сістэмы

Маршрут да патрэбнай юрыдычнай дапамогі

Вызначце справу і jurisdiction, потым праверце чалавека, паўнамоцтвы і ўмовы.

  1. 01
    Назваць справу

    Document, organ, place і найбліжэйшы deadline.

  2. 02
    Знайсці кандыдата

    State bar, court referral, LSC або official EOIR list.

  3. 03
    Праверыць права

    License, status, discipline і admission у гэты forum.

  4. 04
    Узгадніць scope

    Fee, responsible lawyer і copies documents.

Стоп: няма поўнага імя, written agreement або права працаваць у патрэбным forum.

Legal aid залежыць ад income, location і case type.
Адкрыць матэрыял: Як знайсці адваката, праверыць ліцэнзію і атрымаць legal aid

Карта дзеянняў пры крадзяжы identity

Кожная сістэма выпраўляецца асобна. Спачатку спыніце доступ.

  1. 01
    Закрыць доступ

    Email, banks, cards, phone і government accounts.

  2. 02
    Замарозіць credit

    Асобны freeze у трох nationwide bureaus.

  3. 03
    Стварыць report

    IdentityTheft.gov, case numbers і пры патрэбе police report.

  4. 04
    Выправіць records

    Banks, bureaus, IRS і issuing agencies.

Не перадавайце SMS codes і не плаціце recovery service праз gift card або crypto.

Адзін report не закрывае accounts і не выдаляе records аўтаматычна.
Адкрыць матэрыял: Крадзеж асабістых даных: дакументы, крэдыт і рахункі

Пасля аварыі ідуць чатыры працэсы

Safety пачынаецца адразу. Reports, claim і medical records маюць свае тэрміны.

  1. 01
    Месца аварыі

    Людзі, 911 пры danger і бяспечная пазіцыя vehicles.

  2. 02
    Доказы

    Context photos, driver data і witness contacts.

  3. 03
    Справаздачы

    Police report і асобны DMV report, калі патрэбны.

  4. 04
    Claims і costs

    Insurer, treatment, repair, receipts і deadlines.

Не падпісвайце final release, пакуль injuries і costs не зразумелыя.

Police report, state report і insurance claim з'яўляюцца рознымі дзеяннямі.
Адкрыць матэрыял: Аўтамабільная аварыя: паліцыя, страхоўка і доказы

Права працаваць, document і employer check

Legal basis дае права, document пацвярджае, I-9 фіксуе verification.

  1. 01
    Legal basis

    Citizenship, status або асобная employment authorization.

  2. 02
    Acceptable document

    Адзін List A або па адным з Lists B і C.

  3. 03
    Form I-9

    Employee запаўняе Section 1, employer правярае.

  4. 04
    Reverification

    Толькі калі гэтага патрабуюць authorization і form rules.

Employer не выбірае за employee канкрэтны document з acceptable list.

I-9 не выдае work authorization, а EAD не з'яўляецца адзіным доказам.
Адкрыць матэрыял: Дазвол на працу, EAD і Form I-9: у чым розніца

Анатомія notice USCIS

Сэнс вызначаюць notice type, form, deadline і response instruction.

  1. 01
    Вызначыць case

    Name, receipt number, form і notice date.

  2. 02
    Назваць action

    Receipt, appointment, RFE, NOID, approval або denial.

  3. 03
    Зафіксаваць deadline

    Дата і rule received або mailed.

  4. 04
    Падаць адзін package

    Response па пунктах, correct address і delivery proof.

Partial response можа прывесці да decision па incomplete record.

Online status дапамагае сачыць, але notice кіруе next step.
Адкрыць матэрыял: Як чытаць notices USCIS і не прапусціць адказ

Дрэва праверкі да паездкі

Departure, return document і transit rules з'яўляюцца трыма пытаннямі.

  1. 01
    Праверыць case

    Што departure робіць з pending application і status.

  2. 02
    Назваць return document

    Visa, green card, advance parole або іншы document.

  3. 03
    Праверыць route

    Passport, destination visa і кожны transit.

  4. 04
    Праверыць entry

    Пасля return спампаваць I-94 і звярнуць admission.

Receipt I-131 не роўны выдадзенаму advance parole.

Канчатковае admission decision прымае CBP у port of entry.
Адкрыць матэрыял: Выезд з ЗША: якія дакументы праверыць да паездкі

Тры этапы family immigration

Relationship, visa availability і атрыманне status правяраюцца асобна.

  1. 01
    Petition I-130

    Petitioner, beneficiary і family relationship.

  2. 02
    Category і queue

    Priority date, Visa Bulletin і monthly chart.

  3. 03
    Route to status

    Adjustment of status або consular processing.

  4. 04
    Final decision

    Admissibility, sponsorship, interview і documents.

Approval I-130 не дае green card, status або work authorization.

Кожны family member мае свае forms, numbers, fees і decisions.
Адкрыць матэрыял: Сямейная іміграцыя: петыцыя, чарга і атрыманне статусу

Першая return: ад records да acceptance

Збярыце ўвесь tax year, потым праверце return і preparer.

  1. 01
    Вызначыць filing

    Federal, state, local return і filing status.

  2. 02
    Забраць income

    W-2, 1099, marketplace, business і іншыя records.

  3. 03
    Праверыць preparer

    Current PTIN, experience, fee і signature.

  4. 04
    Звярнуць return

    Income, dependents, credits, bank data і e-file acceptance.

Не падпісвайце blank return і не накіроўвайце refund на account preparer.

E-file acceptance не з'яўляецца final agreement IRS з кожнай position.
Адкрыць матэрыял: Першая падатковая дэкларацыя ў ЗША і выбар tax preparer

Вызначэнне international tax regime

Спачатку status на год, потым income scope і foreign asset forms.

  1. 01
    Палічыць status

    Green card test, substantial presence і excluded days.

  2. 02
    Вызначыць income

    US source або worldwide income.

  3. 03
    Праверыць accounts

    FBAR, Form 8938 і maximum values.

  4. 04
    Ужыць relief

    Foreign tax credit, exclusion або treaty пасля reporting.

FBAR падаецца асобна ў FinCEN, threshold лічыцца сукупна.

Immigration status і tax residency не з'яўляюцца адным test.
Адкрыць матэрыял: Падатковае рэзідэнцтва ЗША і даходы за мяжой

Праверка патрабавання collector

Вызначце company, owner debt, amount і age да dispute або payment.

  1. 01
    Атрымаць validation

    Collector, creditor, account і itemized amount.

  2. 02
    Звярнуць records

    Contract, payments, reports і ownership chain.

  3. 03
    Даслаць dispute

    Пісьмова ў 30-day period з delivery proof.

  4. 04
    Кантраляваць process

    Verification, settlement, reporting або court response.

Summons патрабуе court answer. Collector contact не працягвае deadline.

Statute of limitations і credit reporting period з'яўляюцца рознымі clocks.
Адкрыць матэрыял: Калектары: як праверыць доўг і правільна адказаць

Каляндар абавязкаў LLC

State entity, tax classification і actual operations кантралююцца асобна.

  1. 01
    Падтрымліваць entity

    Registered agent, address, annual report і state fee.

  2. 02
    Вызначыць taxes

    IRS classification, returns, sales tax і payroll.

  3. 03
    Праверыць locations

    Foreign qualification, local license і nexus.

  4. 04
    Захоўваць proof

    Banking, contracts, receipts і owner decisions.

З 14 жніўня 2026 domestic US entities exempt from BOI, іншыя duties засталіся.

Кожны deadline звярайце з competent official agency.
Адкрыць матэрыял: LLC пасля рэгістрацыі: падаткі, справаздачы і абавязкі штата

Маршрут доказаў unpaid wages

Hours, rate, payment і difference зводзяцца па workweeks.

  1. 01
    Аднавіць hours

    Start, end, breaks, schedules і messages.

  2. 02
    Звярнуць payroll

    Pay stub, gross, deductions і bank deposit.

  3. 03
    Палічыць difference

    Regular hours, overtime і applicable rate.

  4. 04
    Выбраць office

    Federal WHD, state agency, local office або court.

Filing у адным office не заўсёды захоўвае deadline іншага claim.

Уласныя records worker важныя нават пры duty employer захоўваць payroll.
Адкрыць матэрыял: Не выплацілі зарплату або overtime: як сабраць доказы

Карта enrollment у public school

District вядзе enrollment, federal law абараняе equal access.

  1. 01
    Знайсці district

    Address, enrollment office і temporary housing rules.

  2. 02
    Падаць records

    Age, residence, immunization і previous school.

  3. 03
    Ацаніць language

    Home language survey і English learner services.

  4. 04
    Падтрымаць parents

    Qualified interpreter і translated critical information.

Адсутнасць SSN або immigration papers не павінна закрываць public school.

State і district вызначаюць procedure, federal law абараняе access.
Адкрыць матэрыял: Запіс дзіцяці ў школу і дапамога з англійскай мовай

Два routes: eviction і repair

Eviction papers і housing conditions звязаныя, але маюць розныя procedures.

  1. 01
    Разабраць notice

    Basis, amount, deadline, service і court case.

  2. 02
    Забраць rent history

    Lease, payments, receipts, fees і messages.

  3. 03
    Зафіксаваць repair

    Dated photos, written request, inspection і response.

  4. 04
    Захаваць process

    Court answer, hearing, local agency і settlement.

Не ўтрымлівайце rent і не прапускайце hearing без local law check.

Message landlord не заўсёды court order, але яго нельга ігнараваць.
Адкрыць матэрыял: Пагроза высялення і рамонт жылля: што фіксаваць

Як знайсці error у medical bill

Параўнайце provider bill, EOB і plan terms.

  1. 01
    Itemized bill

    Service, code, units, charges, payments і balance.

  2. 02
    EOB

    Billed, allowed, plan paid, reason code і patient share.

  3. 03
    Plan rule

    Network, coverage, authorization і medical necessity.

  4. 04
    Correction або appeal

    Corrected claim, internal, external і filing proof.

EOB не з'яўляецца bill. Не плаціце да параўнання documents.

Billing correction, plan appeal і collector dispute могуць ісці parallel.
Адкрыць матэрыял: Медыцынскі рахунак, EOB і апеляцыя страхавой кампаніі